Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры

Адкрый для сябе скарбы нацыянальнай літаратуры

BelarusianEnglishGermanRussian

Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры

Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры

BelarusianEnglishGermanRussian

21 сакавіка 2020 года адзначалася 180-годдзе з дня нараджэння знакамітага паэта-дэмакрата, публіцыста, грамадскага дзеяча і народнага адваката Францішка Багушэвіча. Сваё 30-годдзе святкаваў сёлета і ўнікальны для краіны музей – “Музей-сядзіба Францішка Багушэвіча “Кушляны”.

Цэнтральнай кропкай экспазіцыі з’яўляўся мастацкі вобраз родных мясцін творцы. Сядзіба Багушэвічаў у Кушлянах непарыўна звязана з лёсам пісьменніка: ад першых крокаў і да апошняга ўздыху. Сам Францішак Багушэвіч у вершы “Мая хата” падкрэслівае:

“Не буду мяняцца хоць бы і на замкі, –

Калок свой мілейшы, як чужыя клямкі…”

Блізкія сэрцу Францішка Багушэвіча мясціны, уцалелыя будынкі з усёй прылеглай тэрыторыяй, самі краявіды, дарогі, з якімі было звязана  яго жыццё, маюць вялікае значэнне для вывучэння і асэнсавання творчасці пісьменніка. Сярод прадстаўленых на экспазіцыі матэрыялаў – рэдкія фотакарткі і рэчы сям’і пісьменніка, радавод Багушэвічаў, рарытэтныя выданні твораў і бясконцыя краявіды кушлянскага кутка ў фатаграфіях майстроў. 

Цікавыя факты

Музей-сядзіба Францішка Багушэвіча "Кушляны"

2 чэрвеня 1990 года, роўна 30 гадоў таму, адчыніў свае дзверы для наведвальнікаў унікальны музей Беларусі – Музей-сядзіба Францішка Багушэвіча “Кушляны”! Размах святкавання можна ўявіць па архіўных фатаграфіях з падзеі. 

Філіял Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры з’яўляецца адзіным захаваным прыкладам сядзібы пісьменніка ХІХ стагоддзя. У Кушлянах Францішак Багушэвіч правёў дзяцінства і юнацтва, у Кушляны ён вярнуўся ў апошнія гады свайго жыцця. Захавалася сядзіба, якую пісьменнік будаваў сам і дзе працаваў над творамі і складаннем слоўніка беларускай мовы.

“Усім хочаца пабыць на той зямлі, адкуль у гады беспрасветнай цемры і рэакцыі раздаўся мужны голас заступніцтва за Беларусь і беларусаў, за абяздоленага селяніна, за пагарджаную яго спрадвечную бацькоўскую мову” – напісаў некалі Адам Мальдзіс.

Радавод Багушэвічаў

Фpaнцiшaк-Бeнядзікт Кaзiмipaвiч Бaгyшэвiч нapaдзiўcя трэцім дзіцём у сям’і 21 (9) caкaвiкa 1840 гoдa ў шляхецкім двары Свipaны (які належаў яго продкам па маці – Галаўням) у 7 км ад замка Меднікі (цяпер Свіраны ўваходзяць у Biльнюcкі paён Лiтвы).

Бaцькa, Кaзiмip Bociпaвiч, i мaцi, Кaнcтaнцыя, пaxoдзiлi са старажытнай, але адносна малазаможнай мяcцoвaй шляxты. Сучасны радавы герб “Газдава” продкі Францішка-Бенедыкта атрымалі прыкладна ў 1520 годзе. Напачатку яны насілі прозвішча Богуш, затым Багушэўскія і ўрэшце сталі Багушэвічамі. Продкі паэта перабіваліся не толькі з зямельнага арандатарства, але служылі і ў войску (прадзед Казімір у 1783 г. атрымаў чын ротмістра Ашмянскага павета, Аляксандр стаў ротмістрам Літоўскай кавалерыі). Вядома, што да Ашмяшчыны (да ХVІІІ ст.) гэтая галіна Багушэвічаў мела землі ў Полацкім ваяводстве. А адзін з Багушэвічаў – Станіслаў – уваходзіў у знакамітую тройку (Тадэвуш Рэйтан, Самюэль Корсак, Станіслаў Багушэвіч-Мінькоўскі), якая бараніла радзіму на Надзвычайным (празваным народам “ганебным”) Варшаўскім сойме Рэчы Паспалітай у 1773 г.

📜 Герб “Газдава” вядомы з XIV стагоддзя яднае каля 200 шляхетных радоў. Сярод іх, апроч Багушэвічаў, найбольш вядомыя Гадлеўскія, Ганскія, Корфы, Неміровічы, Падбярэзскія, Пацы, Рымшы, Трызны, Храпавіцкія. У традыцыі еўрапейскага шляхецтва лічыцца, што радавая годнасць спадкуецца выключна “па мячы”: гэта значыць, па мужчынскай лініі. Таму на радавым дрэве не пазначаны нашчадкі асобаў жаночага полу Багушэвічаў.

Такім чынам, Францішак Багушэвіч са сваімі братамі Уладзіславам, Валяр’янам, Апалінарам, Юзафам, Анастазіям, Нарцызам, Леапольдам сталі 10-м пакаленнем валадароў герба “Газдава” ў сваім родзе. У гэтым пакаленні Багушэвічаў была і сястра Ганна.

Даследаванні радавода пісьменніка атрымалі мастацкае ўвасабленне дзякуючы краязнаўцу, даследчыку генеалогіі ў межах былога Ашмянскага павета спадару Васілю Юршы, які таксама прадаставіў цікавыя матэрыялы для нашай экспазіцыі.

Асабістыя рэчы сям'і Багушэвічаў

У фондах Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры захоўваюцца асабістыя рэчы сям’і Багушэвічаў. Тыя, што датуюцца к. ХІХ стагоддзя, верагодна, памятаюць і самога пісьменніка. Асноўная частка ўнікальных прадметаў знаходзіцца ў сядзібе пісьменніка. Але не менш цікавыя рэчы прадстаўлены на экспазіцыі “Бласлаўлёныя Кушляны Францішка Багушэвіча”!

Сярод іх – сталовая срэбная лыжка (1874 г.), на якой праглядваюцца рэшткi гравiроўкi i кляймо з выявай вершніка Георгія Перамаганосца, што сведчыць аб месцы стварэння (Масква). У 1993 годзе лыжка была перададзена ў дар музею Францішка Багушэвiча жыхаркай Кушлянаў Марыяй Дудэк. Яе мацi, Мальвiна Трусевiч, служыла ў дачкi Багушэвiча: даглядала яе сына Францішка. Унук Багушэвiча быў цяжка хворым, амаль не хадзiў i пасля смерцi мацi застаўся зусiм адзiн. Мальвiна Трусевiч i яе дачка Марыя Дудэк даглядалi яго да самай смерцi. Набор срэбраных лыжак падараваны Туняй Мальвiне Трусевiч за добрую службу. З iх захавалася толькi адна.

Дзякуючы намаганням незвычайнага вартаўніка сядзібы Міхаіла Ляпехі быў вернуты сталовы стол к. ХІХ ст., які сёння ветліва сустракае гасцей на нашай экспазіцыі.

На стале бачым незвычайны металічны прадмет. Што гэта? Старадаўні ручны прас? Прадмет экзэкуцый? Не, гэта вафельніца ХІХ стагоддзя! Доўгі час яна таксама захоўвалася ў былых слуг сядзібы ў Кушлянах.