Адкрый для сябе скарбы нацыянальнай літаратуры

Вечарына «На восеньскай мяжы»   

“…Я пасціў дваццаць гадоў перад споведдзю. І вось настала пара маёй

позняй восені,  пара шчырай споведзі, бо зазімак стукае ў дзверы,

а халодная кароткая вясна маіх няспраўджаных летуценняў

прамільгнула даўно і незваротна…”

Сяргей Грахоўскі

9 лістапада 2017 года ў Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры у  рамках праекта “ЛіТэАрт”адбылася вечарына “На восеньскай мяжы”, прысвечаная 110-годдзю Алеся Звонака, 115-годдзю Язэпа Пушчы і прэзентацыі кнігі дакументальных аповесцей “19 лет” Сяргея Грахоўскага.

Аб’яднанне ў мерапрыемстве такіх выбітных пісьменнікаў – Алеся Звонака, Язэпа Пушчы і Сяргея Грахоўскага – не выпадковае. Алесь Звонак і Язэп Пушча – юбіляры гэтага года, абодва пачыналі сваю літаратурную дзейнасць у аб’яднанні “Маладняк”, абодва працавалі ў  Інстытуце беларускай культуры (куды запрасіў таленавітага малодшага сябра Алеся Звонака Язэп Пушча),  абодва былі беспадстаўна арыштаваныя і асуджаны на доўгія гады няволі і жыцця далёка ад роднай Беларусі.

“ЛіТэАрт” – цікавае спалучэнне літаратуры і тэатра, калі Слова ператвараецца ў Дзеянне. Тэатр і літаратура – адны з тых відаў мастацтва, якія найбольш уражваюць. Тэма “рэпрэсаванай літаратуры” – адна з самых балючых для нашай краіны. Шмат чаго не паспелі сказаць пісьменнікі 20-30-хх гадоў мінулага стагоддзя. Таму праект “ЛіТэАрт” перагортвае старонкі твораў тых часоў. Дапамог адчуць паэтычны талент Алеся Звонака, Язэпа Пушчы і Сяргея Грахоўскага народны літаратурны тэатр “Жывое слова” Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка пад кіраўніцтвам Алесі Сівохінай і Алеся Мойскага. Харавое чытанне вершаў не пакінула абыякавым нікога ў зале.  На вечарыне прагучалі вершы Сяргея Грахоўскага ў выкананні аўтара, дэманстраваліся ўрыўкі з дакументальных фільмаў, прысвечаных творцам.

“Мяне адразу зачаравалі, закружылі галаву, перавярнулі душу, вырашылі лёс на ўсё жыццё тоненькія кніжачкі з бібліятэчкі (тады пісалі «кніжніцы») «Маладняка», аздобленыя ліштваю дубовых лістоў з жалудамі. 3 партрэцікаў, размашыста заштрыхаваных з бакоў, пазіралі маладыя прыгожыя паэты…”так пачынаюцца ўспаміны Сяргея Грахоўскага “Запозненыя сустрэчы” пра Язэпа Пушчу. Сяргей Іванавіч, хоць і быў значна маладзейшы, таксама займаўся творчасцю у тыя нялёгкія часы, таксама быў беспадстаўна арыштаваны і асуджаны. У яго творчасці цэлы пласт займае літаратура адной тэмы: перыяд палітычных рэпрэсій, якія ён прайшоў з 1936 па 1955 гг. – дзевятнаццаць гадоў. Сяргей Грахоўскі лічыў сваім галоўным абавязкам расказаць пра свой час, сваіх сучаснікаў, сяброў, якія назаўжды засталіся маладымі. Над кнігай дакументальных аповесцей “19 лет” рупліва папрацавала дачка пісьменніка – Таццяна Сяргееўна Грахоўская, якая на прэзентацыі распавяла пра важнасць захавання памяці перажытага пісьменнікамі ў часы рэпрэсій.

Пра кручастыя лёсы пісьменнікаў і іх творчасць распавёў паэт і літаратуразнавец, вядучы навуковы супрацоўнік Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва Віктар Жыбуль. Кінарэжысёр, сцэнарыст і пісьменнік Уладзімір Аляксандравіч Арлоў падзяліўся ўспамінамі пра агульную працу і сяброўства з Сяргеем Грахоўскім. Завітаў на вечарыну і сын знакамітага беларускага пісьменніка Міколы Хведаровіча – Аляксандр Мікалаевіч Чарнушэвіч, які падзяліўся ўспамінамі пра бацьку: яго творчасць, арышты, зняволенні і вяртанне ў літаратуру.

Да юбілеяў названых пісьменнікаў была створана часовая літаратурна-дакументальная экспазіцыя “У бурлівым віры”, дзе прадстаўлены цікавыя матэрыялы з фондаў Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры, а таксама з сямейнага архіва Сяргея Грахоўскага. Выстава прысвечана аўтарам, якія нягледзячы на свой сапраўды нялёгкі лёс, знайшлі сілы вярнуцца дадому, працягваць пісаць і нагадваць пра тых, хто так і не вярнуўся і чые імёны маглі стаць забытымі. Сапраўдным падарункам для гасцей вечарыны стала кніга “19 лет” з аўтографам Таццяны Сяргееўны, якую кожны жадаючы мог узяць на памяць.

 

Вядучы навуковы супрацоўнік Ушылава Таццяна

Апошнія навіны